Hà Nội, ngày 14/4/2026 – Không chỉ có những con số đáng lo ngại về ô nhiễm, bức tranh nguồn nước sạch tại Việt Nam đang dần sáng hơn nhờ sự chung tay của Chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Hàng triệu người dân từ miền núi phía Bắc đến Đồng bằng sông Cửu Long đã chính thức được sử dụng nước sạch đạt chuẩn, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm thiểu bệnh tật.

1. Điểm sáng từ các nhà máy nước tập trung

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tính đến hết quý I/2026, cả nước đã có thêm 87 nhà máy nước sạch tập trung đi vào hoạt động tại các tỉnh khó khăn, nâng tổng số dân nông thôn được cấp nước sạch qua hệ thống ống lên hơn 18 triệu người (đạt 48% dân số nông thôn).

Một số dự án tiêu biểu:

• Nhà máy nước sạch Sơn La (công suất 10.000 m³/ngày đêm) cung cấp nước cho 150.000 người dân thành phố Sơn La và các xã lân cận. Nguồn nước được khai thác từ lòng hồ thủy điện Sơn La, qua hệ thống xử lý đạt chuẩn QCVN 01-1:2018/BYT.

• Hệ thống cấp nước liên xã tại Bạc Liêu: 12 xã vùng ven biển trước đây thường xuyên thiếu nước ngọt nay đã có nước sạch từ nhà máy sử dụng công nghệ khử mặn RO, công suất 5.000 m³/ngày, phục vụ 80.000 dân.

• Trạm cấp nước thông minh tại Hà Giang: Ứng dụng năng lượng mặt trời để vận hành trạm bơm và lọc nước, cung cấp nước sạch cho 5 xã vùng cao mà không cần nối lưới điện quốc gia.

Ông Nguyễn Văn Tám – Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn (Bộ NN&PTNT) cho biết: “Mỗi nhà máy nước được đưa vào hoạt động là hàng chục nghìn người dân thoát cảnh phải dùng nước giếng bẩn, nước sông ô nhiễm. Đây là thành quả đáng tự hào của Chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch.”

2. Giải pháp cộng đồng – hiệu quả bền vững

Bên cạnh các nhà máy lớn, mô hình hệ thống lọc nước cộng đồng quy mô xã, thôn đang phát huy hiệu quả rõ rệt, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa không thể đầu tư nhà máy tập trung.

• Xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa, Quảng Bình: Nhờ dự án lắp đặt hệ thống lọc nước RO công suất 2.000 lít/giờ do một tổ chức phi chính phủ tài trợ, hơn 5.000 người dân trong xã đã có nước sạch để uống và nấu ăn. Trạm lọc được quản lý bởi tổ hợp tác do phụ nữ trong xã vận hành, thu phí 5.000 đồng/bình 20 lít – vừa túi tiền người dân.

• Thôn Khuổi Ky, xã Lương Thượng, tỉnh Bắc Kạn: Hệ thống lọc nước bằng công nghệ màng lọc sợi rỗng (hollow fiber) kết hợp với than hoạt tính đã loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn và độ đục trong nước khe suối. Người dân không còn phải đun sôi nước để uống, tiết kiệm được 30% chi phí nhiên liệu.

3. Bộ lọc nước gia đình – "cứu cánh" cho hàng triệu hộ

Song song với các giải pháp cộng đồng, thị trường bộ lọc nước gia đình tại Việt Nam đang bùng nổ với những sản phẩm chất lượng, giá thành hợp lý, phù hợp với nhiều nguồn nước đầu vào khác nhau.

Theo Hiệp hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam, năm 2025, cả nước đã bán được hơn 2,5 triệu bộ lọc nước các loại, tăng 35% so với năm 2024. Đặc biệt, phân khúc bộ lọc giá rẻ (từ 1,5 – 3 triệu đồng) dành cho hộ nghèo, hộ cận nghèo tăng trưởng mạnh nhờ các chương trình hỗ trợ của chính phủ và doanh nghiệp.

Các công nghệ lọc phổ biến hiện nay bao gồm:

• Lọc RO (thẩm thấu ngược): Loại bỏ đến 99,9% vi khuẩn, virus, kim loại nặng, asen, nitrat, mặn. Phù hợp với nguồn nước giếng khoan, nước sông, nước nhiễm phèn, nhiễm mặn.

• Lọc Nano: Giữ lại khoáng chất có lợi, loại bỏ vi khuẩn, virus, thích hợp với nước máy hoặc nước giếng đã qua xử lý sơ bộ.

• Lọc sợi rỗng (UF): Không dùng điện, áp lực nước thấp vẫn hoạt động tốt, rất phù hợp với vùng núi, vùng sâu.

Chị Nguyễn Thị Hoa (thôn 5, xã Ea Trol, huyện Sông Hinh, Phú Yên) chia sẻ: “Nhà tôi trước đây dùng nước giếng, lúc nào cũng vàng, có mùi tanh, uống vào hay bị đau bụng. Từ ngày được hỗ trợ bộ lọc RO, nước trong veo, uống ngọt, không còn lo bệnh tật. Chỉ 2 triệu đồng mà dùng được 3 – 4 năm mới thay lõi.”

4. Những tấm gương doanh nghiệp tiên phong

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã và đang đóng góp tích cực vào hành trình mang nước sạch đến cộng đồng.

• Công ty Cổ phần Giải pháp Nước sạch (Cleanwaters., JSC) – đơn vị có hơn 5 năm kinh nghiệm, đã triển khai thành công hơn 30 dự án lớn nhỏ từ bệnh viện, trường học, resort đến các nhà máy nước đá, nước đóng chai tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Với phương châm “Kiến tạo nguồn nước sạch – nâng tầm chất lượng sống”, công ty đang mở rộng mạng lưới ra cả nước, cung cấp các giải pháp lọc nước toàn diện từ tư vấn, thiết kế, thi công đến bảo trì.

• Tập đoàn Nước sạch Việt Nam (VWAG) vừa khánh thành nhà máy nước RO công suất 50.000 m³/ngày tại Cần Thơ, cung cấp nước sạch cho hơn 300.000 dân thành phố và các huyện lân cận. Đây là nhà máy có quy mô lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay.

• Công ty CP Nước sạch và Môi trường Hà Tĩnh ứng dụng công nghệ lọc tiên tiến của Đức, xử lý thành công nước sông Ngàn Phố bị nhiễm phèn nặng, biến nguồn nước "bỏ đi" thành nước sinh hoạt đạt chuẩn, phục vụ 120.000 người dân.

5. Chính sách hỗ trợ đang phát huy hiệu quả

Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định số 85/2025/NĐ-CP về cơ chế hỗ trợ đồng bộ cho các dự án nước sạch:

• Hỗ trợ 50% chi phí đầu tư hệ thống cấp nước tập trung cho các xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, hải đảo.

• Hỗ trợ 30% kinh phí mua bộ lọc nước gia đình cho hộ nghèo, cận nghèo (tối đa 1 triệu đồng/hộ).

• Miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, phân phối nước sạch tại vùng khó khăn.

Nhờ đó, chỉ trong 2 năm (2024 – 2025), đã có thêm 1,2 triệu hộ nghèo được hỗ trợ bộ lọc nước, tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 1.500 tỷ đồng chi phí điều trị bệnh liên quan đến nguồn nước.

6. Hướng tới tương lai: Mục tiêu 100% dân số dùng nước sạch

Theo lộ trình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu:

• 100% dân số đô thị được sử dụng nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung.

• 95% dân số nông thôn được tiếp cận nước sạch (trong đó 65% qua hệ thống tập trung, 30% qua bộ lọc gia đình đạt chuẩn).

• Không còn hộ dân nào phải dùng nước giếng không qua xử lý hoặc nước sông, hồ trực tiếp.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia khuyến nghị:

• Tiếp tục đầu tư mạnh cho hạ tầng cấp nước nông thôn, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.

• Đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia cung cấp nước sạch.

• Tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của nước sạch và sẵn sàng chi trả một phần chi phí.

• Ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận hành các nhà máy nước, giám sát chất lượng nước trực tuyến.

Thông tin thêm: Nhân dịp Ngày Nước thế giới 2026 (22/3), Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phát động phong trào "Mỗi nhà một bộ lọc – mỗi làng một trạm nước" với mục tiêu trong năm 2026 sẽ có thêm 500 trạm lọc cộng đồng và 1 triệu bộ lọc gia đình được lắp đặt trên toàn quốc.