Ngày 14/4/2026, tại Cần Thơ – Ông Nguyễn Văn Bảy (55 tuổi, ngụ huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh) đang phải chèo xuồng đi gần 3 km mỗi ngày để lấy nước từ sông Hậu về sinh hoạt. “Nước giếng khoan nhà tôi bị nhiễm mặn từ tháng trước, không thể uống được. Mua nước bình thì mỗi tháng hết gần một triệu đồng, tiền đâu mà trả nổi”, ông Bảy nói trong sự bất lực.

Tình trạng của ông Bảy không phải là cá biệt. Theo báo cáo khẩn cấp của Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, hơn 2,1 triệu người dân tại 8 tỉnh (Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau) đang chịu ảnh hưởng trực tiếp của hạn hán và xâm nhập mặn trong tháng 3 và 4/2026.

Nước mặn xâm nhập sâu kỷ lục

Theo số liệu từ Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, ranh mặn 4‰ (ngưỡng cho phép cho nước sinh hoạt) đã xâm nhập sâu từ 55 – 85 km vào nội đồng, cao hơn 15 – 20 km so với trung bình nhiều năm. Nguyên nhân chính được xác định do:

• Lưu lượng dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về thấp nhất trong vòng 50 năm qua (chỉ đạt 45% so với trung bình).

• Thủy triều cường kết hợp với gió mùa Đông Bắc kéo dài đã đẩy mặn lấn sâu.

• Nhiệt độ tăng cao (trung bình 34 – 36°C) làm bốc hơi mạnh, nồng độ mặn trong sông, kênh rạch tăng đột biến.

Hậu quả, ít nhất 22 nhà máy cấp nước tập trung trên địa bàn các tỉnh đã phải ngừng hoạt động hoặc giảm công suất do nguồn nước đầu vào bị nhiễm mặn vượt quá khả năng xử lý. Riêng tỉnh Bến Tre, 9/12 nhà máy nước chỉ còn hoạt động 40 – 50% công suất, mỗi ngày thiếu hụt khoảng 35.000 m³ nước sạch.

Giá nước sạch tăng, nước đóng bình "cháy hàng"

Tại nhiều điểm bán lẻ ở Trà Vinh, Sóc Trăng, Cà Mau, giá một bình nước đóng chai 20 lít đã tăng từ 20.000 đồng lên 35.000 – 45.000 đồng, thậm chí có nơi lên tới 60.000 đồng/bình nhưng vẫn không có hàng. Chị Lê Thị Hoa (tiểu thương chợ Cầu Kè, Trà Vinh) cho biết: “Người dân đổ xô đi mua nước bình, tôi nhập 200 bình mà hết trong vòng 2 tiếng. Giờ nhà cung cấp báo hết hàng, phải chờ 3 ngày nữa mới có lô mới.”

UBND các tỉnh đã phải huy động xe chở nước miễn phí đến các điểm nóng. Tại Cà Mau, 15 xe bồn mỗi ngày chở 500.000 lít nước từ nhà máy nước Cà Mau (hoạt động cầm chừng) đến các xã vùng sâu. Tuy nhiên, ông Phạm Văn Toàn – Phó Chủ tịch UBND huyện Trần Văn Thời thừa nhận: “Lượng nước chúng tôi cung cấp mới chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu tối thiểu của người dân.”

Cảnh báo sức khỏe cộng đồng

Sở Y tế tỉnh Trà Vinh ghi nhận trong 3 tuần qua, số ca khám liên quan đến bệnh tiêu chảy, nhiễm trùng da do dùng nước giếng bị nhiễm mặn, nhiễm phèn tăng 35% so với cùng kỳ. Trẻ em và người già là nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất. Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh khuyến cáo: “Người dân tuyệt đối không nên uống nước giếng bị nhiễm mặn hay nước mưa để quá lâu không qua xử lý. Nếu không có nước sạch, có thể dùng nước mưa mới hứng kết hợp với lọc và đun sôi kỹ.”

Giải pháp trước mắt và lâu dài

Trước tình hình cấp bách, Thủ tướng Chính phủ đã có công điện yêu cầu các bộ ngành, địa phương triển khai ngay:

• Trước mắt: Hỗ trợ 30 tỷ đồng cho 8 tỉnh để mua nước đóng bình, xăng dầu cho xe chở nước và bồn chứa nước di động. Đồng thời, hướng dẫn người dân sử dụng bộ lọc nước gia đình (từ 1,5 – 3 triệu đồng) có khả năng lọc mặn, lọc phèn.

• Lâu dài:

  • Xây dựng thêm 12 nhà máy nước sử dụng công nghệ thẩm thấu ngược (RO) có thể xử lý nước đầu vào bị nhiễm mặn đến 15‰.

  • Đầu tư hệ thống trữ nước ngọt quy mô vùng (hồ chứa, kênh trữ nước) tại Long An, Tiền Giang và Bến Tre.

  • Chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng thích ứng với mặn, giảm áp lực khai thác nước ngầm và nước sông.

Kêu gọi hỗ trợ từ cộng đồng

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã mở tài khoản tiếp nhận ủng hộ để mua nước sạch và thiết bị lọc nước cho người dân miền Tây. Mọi đóng góp xin gửi về:

• Tài khoản: 0011001932418 tại Ngân hàng Vietcombank, nội dung ghi “Ủng hộ nước sạch miền Tây 2026”.

Thông tin thêm: Dự báo của Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết tình trạng xâm nhập mặn có thể kéo dài đến cuối tháng 5/2026 nếu không có mưa lớn trên lưu vực thượng nguồn sông Mê Kông. Người dân các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long được khuyến cáo chủ động trữ nước mưa, hạn chế sử dụng nước giếng không qua kiểm định và cập nhật thường xuyên bản tin cảnh báo xâm nhập mặn trên kênh VTV và ứng dụng “Mặn – Ngọt” của Tổng cục Thủy lợi.